Basiscompetenties

Wat zijn basiscompetenties?

De lerarenopleiding is een beroepsopleiding. Ieder beroep, zo ook het lerarenberoep, kan beschreven worden in taken, deelfuncties en typefuncties. De gestructureerde beschrijving hiervan en de beschrijving van de beroepseisen m.b.t. vaardigheden, ondersteunende kennis en beroepshoudingen, noemt men een beroepsprofiel. Het beroepsprofiel van de leraar geeft m.a.w. de kern weer van het beroep en omschrijft de beroepsactiviteiten van de ervaren beroepsuitoefenaar.
 
Om te kunnen evolueren naar het beroepsprofiel van leraar bepaalt de overheid de basiscompetenties. Basiscompetenties zijn algemene doelstellingen m.b.t. de vaardigheden, de specifieke kennis, inzichten en attitudes waarover de afgestudeerde leraar moet beschikken om te kunnen fungeren als beginnend beroepsuitoefenaar. Deze basiscompetenties moeten dus op het einde van de opleiding door de cursist behaald worden.

Welke basiscompetenties streeft de lerarenopleiding na?

Daar via de specifieke lerarenopleiding (SLO)  in eerste instantie leraren worden opgeleid voor het secundair onderwijs, gelden voor deze opleiding de basiscompetenties voor de leraar SO.

De basiscompetenties m.b.t. vaardigheden worden omwille van de overzichtelijkheid en de functionaliteit geordend en geclusterd.

Het meest algemene niveau van ordening wordt bepaald door het verdelen van de vaardigheden volgens de drie niveaus waarop de leraar verantwoordelijkheden heeft:

• de verantwoordelijkheid t.a.v. de lerende
• de verantwoordelijkheid t.a.v. de school en de onderwijsgemeenschap
• de verantwoordelijkheid t.a.v. de maatschappij.

Deze verantwoordelijkheden worden verder gespecificeerd in functionele gehelen. Dit zijn algemene beschrijvingen van wat de verantwoordelijkheden voor de leraar inhouden. Ze duiden algemeen geformuleerde hoofdkenmerken van het beroep aan. Hieronder een overzicht waarin de drie verantwoordelijkheden met de bijhorende tien functionele gehelen worden weergegeven:

• de verantwoordelijkheid t.a.v. de lerende
  1. de leraar als begeleider van leer- en ontwikkelingsprocessen
  2. de leraar als opvoeder
  3. de leraar als inhoudelijk expert
  4. de leraar als organisator
  5. de leraar als innovator/onderzoeker

• de verantwoordelijkheid t.a.v. de school en de onderwijsgemeenschap
  6. de leraar als partner van de ouders/verzorgers
  7. de leraar als lid van een schoolteam
  8. de leraar als partner van externen
  9. de leraar als lid van de onderwijsgemeenschap

• de verantwoordelijkheid t.a.v. de maatschappij
  10. de leraar als cultuurparticipant

Binnen elk functioneel geheel worden dan verscheidene, inhoudelijk met elkaar verwante vaardigheden geformuleerd met een omschrijving van de benodigde kennis. Voor deze concretiseringen verwijzen we je naar een document op de website van het Ministerie van Onderwijs en Vorming: Persbericht F. Vandenbroucke van 20 april 2007. Ook op de pagina's met informatie over de inhoud van de modules (SLO - Programma > Inhoud modules) vind je concretiseringen terug: via de modules worden immers telkens één of meerdere typefuncties en daarbinnen verschillende vaardigheden nagestreefd.

De attitudes die de vaardigheden ondersteunen, gelden voor alle functionele gehelen:

• beslissingsvermogen
• durven een standpunt in te nemen of tot een handeling over te gaan, en er ook verantwoordelijkheid voor opnemen
• relationele gerichtheid
• in zijn contact met anderen kenmerken van echtheid, aanvaarding, empathie en respect tonen
• kritische ingesteldheid
• bereid zijn zichzelf en zijn omgeving in vraag te stellen, de waarde van een bewering of een feit, de wenselijkheid en haalbaarheid van een vooropgesteld doel te verifiëren, alvorens een stelling in te nemen
• leergierigheid
• actief zoeken naar situaties om zijn competentie te verbreden en te verdiepen 
• organisatievermogen
• erop gericht zijn de taken zodanig te plannen, te coördineren en te delegeren, dat het beoogde doel op een efficiënte manier bereikt kan worden
• zin voor samenwerking
• bereid zijn om gemeenschappelijk aan eenzelfde taak te werken
• verantwoordelijkheidszin
• zich verantwoordelijk voelen voor de school als geheel en zich engageren om een positieve ontwikkeling van de lerende te bevorderen
• flexibiliteit
• bereid zijn zich aan te passen aan wijzigende omstandigheden, zoals middelen, doelen, mensen en procedures.